21st anniversary elledecoration thailand
STYLE | 8 Jun 2017
Peter Zumthor
สถาปนิกผู้มองเห็นสัจจะแห่งวัสดุ

Who is he ?

ปีเตอร์ ซุมธอร์ สถาปนิกชาวสวิส เป็นคนพูดน้อย ทำงานเงียบๆ แต่ขึ้นชื่อว่าลุ่มลึกในด้านความคิดการออกแบบ ผลงานของเขาไม่โดดเด่นในรูปทรง แต่มีความละเอียดลออ ประณีตกับทุกรายละเอียดมีผลต่อความรู้สึกของคน และมักทิ้งไว้ซึ่งความรู้สึกดีๆ ซุมธอร์สามารถถ่ายทอดจิตวิญญาณของสถานที่นั้นให้ออกมาในงานสถาปัตยกรรมที่เขาออกแบบได้อย่างน่าประทับใจ ใครที่มีโอกาสได้เข้าไปในอาคารที่ซุมธอร์ออกแบบ ต่างสามารถรับรู้ได้ถึงความมหัศจรรย์นี้ ปัจจุบันซุมธอร์อายุ 74 ปีแล้ว เขาเป็นคนใส่ใจรายละเอียดเล็กๆ น้อยๆ ของวัตถุสิ่งของใกล้ตัวมาตั้งแต่เด็ก เขาเป็นช่างไม้มาก่อนจนมีโอกาสได้ทำงานเกี่ยวกับการอนุรักษ์โบราณสถาน และจากประสบการณ์นี้ทำให้ซุมธอร์เกิดความสนใจในสัจจะวัสดุของอาคารที่ผุพังไปตามกาลเวลา เขาหลงใหลในเสน่ห์ของการผุพังของวัสดุ เพราะมันคือร่องรอยของเวลาและเหตุการณ์ที่อาคารโบราณเหล่านี้ต้องเผชิญหน้ามาในอดีต

Photo: Bruder Klaus Chapel

Architecture must be experienced firsthand

ซุมธอร์เชื่อว่า สถาปัตยกรรมไม่ได้มีไว้เพื่อใช้งานเพียงอย่างเดียว การรับรู้ได้ถึงรูป รส กลิ่น เสียง และสัมผัสของสถานที่นั้น ทำให้ผู้คนเกิดความเชื่อมโยงกับสถาปัตยกรรมอย่างแท้จริง ซุมธอร์ไม่นิยมเขียนเกี่ยวกับงานสถาปัตยกรรมของเขา เพราะเชื่อว่าถ้าเราจะทำความเข้าใจอาคารหลังใดหลังหนึ่ง หรือสถานที่แห่งใดแห่งหนึ่ง เราต้องไปดูให้เห็นกับตาและเข้าไปในอาคารนั้นจริงๆ การอ่านหรือดูจากภาพถ่ายไม่ได้ช่วยอะไร เช่น ถ้าจะเข้าถึงปรัชญาของซุมธอร์ก็ต้องไปเยี่ยมชมและอาบน้ำในอาคาร Therme Vals ซึ่งเขาออกแบบในปี ค.ศ.1999

Photo: 7132 Therme สปาภายในโรงแรม 7132 Hotel เมือง Vals

ประสบการณ์ตรงของการอาบน้ำแร่ใน Therme Vals ช่วยกระตุ้นประสาทสัมผัสทั้งห้า ซุมธอร์ออกแบบให้สถาปัตยกรรมส่งผลต่อความรู้สึก ซึ่งเป็นประสบการณ์ที่ยากจะแบ่งปัน นอกจากต้องลองสัมผัสด้วยตนเอง ส่วนอาคารหลังอื่นที่ซุมธอร์ออกแบบก็เช่นเดียวกัน หากแต่ว่าต่างที่ก็ต่างปรากฏการณ์ เพราะขึ้นอยู่กับวัสดุที่เลือกใช้ในการออกแบบ ซึ่งวัสดุที่เขาเลือกใช้อ้างอิงถึงบริบทของสถานที่นั้นๆ อาทิ พิพิธภัณฑ์ศิลปะ Kunsthaus Bregenz (ค.ศ.1997) ประเทศออสเตรีย Swiss Expo Pavilion (ค.ศ.2000) เมืองฮันโนเวอร์ เยอรมนี พิพิธภัณฑ์ Kolumba Museum เมืองโคโลญ เยอรมนี และโบสถ์ Bruder Klaus Field Chapel สวิตเซอร์แลนด์ ต่างก็มีความแตกต่างของวัสดุที่ใช้ ทั้งกระจก อิฐ หรือคอนกรีต ซึ่งต่างถูกเลือกมาใช้อย่างลุ่มลึก

Photo: Steilneset Memorial

Memory & Material

ซุมธอร์เขียนหนังสือเอาไว้ 2 เล่ม บอกเล่าเรื่องราวและประสบการณ์ต่างๆ ที่เกิดขึ้นรอบตัวเขาทั้งในอดีตและปัจจุบัน ซึ่งหนังสือทั้งสองเล่มล้วนสะท้อนปรัชญาการออกแบบของเขา นอกจากนี้ยังแสดงให้เห็นว่า เขาให้ความสำคัญกับกาลเวลาและความทรงจำด้วย

เล่มแรกคือ Thinking Architecture ซุมธอร์เขียนเกี่ยวกับแรงจูงใจในการสร้างสถาปัตยกรรมที่มาจากความทรงจำและกระตุ้นความรู้สึกของคน โดยนำเสนอวัสดุหลากหลายบนพื้นผิวของงานสถาปัตยกรรม ซึ่งวัสดุแต่ละชนิดต่างมีเนื้อแท้งดงาม จึงควรใช้วัสดุเหล่านี้โดยปรุงแต่งให้น้อยที่สุด

ส่วนเล่มที่สองคือ Atmosphere ซุมธอร์เขียนถึงความรู้สึกที่ส่งผ่านจากตัววัสดุมาถึงคนว่า เราต่างมีความทรงจำเกี่ยวข้องกับวัสดุ เช่น เมื่อเขานึกถึงห้องครัวของย่า เขาจะนึกถึงโต๊ะไม้ที่มีกลิ่นและร่องรอยการใช้งาน พื้นคอนกรีตที่ขึ้นเงาและโดนแสงตกกระทบยามบ่าย ซุมธอร์เชื่อว่า วัสดุต่างๆ ที่อยู่ในงานสถาปัตยกรรมไม่ได้มีไว้เพื่อตกแต่งให้สวยงามเท่านั้น แต่ผิวสัมผัสของวัสดุยังสามารถกระตุ้นการรับรู้ของคนได้เป็นอย่างดี ความงามของสถาปัตยกรรมจึงไม่ได้อยู่เพียงแค่องค์ประกอบที่สวยงามเท่านั้น แต่เป็นความรู้สึกประทับใจที่ส่งผลต่อมนุษย์

Photo: Allmannajuvet Zinc Mine Museum ประเทศนอร์เวย์

Sensual Space

แม้ว่าซุมธอร์จะมีผลงานอยู่ไม่มากเมื่อเปรียบเทียบกับสถาปนิกระดับไอคอนคนอื่น แต่ผลงานของเขาก็ได้รับการยอมรับเป็นอย่างมาก นักทฤษฎีด้านสถาปัตยกรรมยกย่องให้ซุมธอร์เป็นเจ้าพ่อแห่งมินิมัลลิสต์ ซึ่งแม้งานออกแบบของเขาจะเรียบง่ายหากแต่ทรงพลัง ซุมธอร์ให้ความสำคัญกับสัมผัสที่เกิดขึ้นบนงานสถาปัตยกรรม เช่น เมื่อมือของเราแตะส่วนหนึ่งของอาคารเรารู้สึกอย่างไร เราได้กลิ่นอะไรเมื่อเดินเข้าไปในอาคารหลังนั้น เสียงที่เกิดขึ้นสะท้อนอะไร หรือโสตสัมผัสที่เรารับรู้ได้ทำให้เรานึกถึงอะไร

ที่จริงแล้วสถาปัตยกรรมคือความสัมพันธ์ระหว่างสัจจะของวัสดุที่เป็นรูปธรรม กับความทรงจำของแต่ละบุคคลที่เป็นเรื่องนามธรรม ซุมธอร์สามารถทำให้รูปธรรมและนามธรรมมาบรรจบกันได้ในอาคารที่เขาออกแบบ ซึ่งเป็นเรื่องค่อนข้างมหัศจรรย์สำหรับการสร้างสรรค์งานสถาปัตยกรรม ที่มักเน้นถึงฟังชั่นการใช้งานเป็นหลัก ซุมธอร์กล่าวว่าสิ่งเหล่านี้คือบรรยากาศของงานสถาปัตยกรรม กระตุ้นทั้งความรู้สึกที่เกิดขึ้นบนร่างกายของเรา และความทรงจำไปพร้อมกัน ทำให้เรารับรู้ได้ถึงมหัศจรรย์ของความเป็นมนุษย์

ซุมธอร์ได้รับรางวัลยิ่งใหญ่ของวงการสถาปนิกคือ Pritzker Prize ด้านสถาปัตยกรรมในปี ค.ศ.2009 และ RIBA Royal Gold Medal ในปี ค.ศ.2013 ปัจจุบันสถาปนิกวัย 74 ปีผู้นี้ยังคงทำงานอยู่ในหมู่บ้านเล็กๆ ที่มีบรรยากาศสงบในสวิตเซอร์แลนด์เหมือนเช่นเดิม

ข้อมูลอ้างอิง
• www.pritzkerprize.com
• Peter Zumthor, Thinking Architecture, 1998
• Peter Zumthor, Atmospheres, 2006

เรื่อง : ณัฏฐิณี กาญจนาภรณ์



LOAD MORE
LOAD MORE
http://www.elledecorationthailand.com/wp-content/uploads/2017/06/web-temp2-01-1.png